W skrócie
- „Zawroty głowy” to kilka różnych dolegliwości: wirowanie otoczenia, uczucie zbliżającego się omdlenia i zaburzenia równowagi.
- Najczęstszą przyczyną wirowania są łagodne położeniowe zawroty głowy – krótkie napady przy zmianie pozycji głowy, które często ustępują po prostym manewrze.
- Zawroty przy wstawaniu często wiążą się ze spadkiem ciśnienia, odwodnieniem lub lekami.
- Nagłe zawroty z zaburzeniami mowy, widzenia, chodzenia lub z osłabieniem połowy ciała mogą oznaczać udar. Dzwoń pod 112.
Rodzaje zawrotów głowy
To, jak dokładnie wyglądają zawroty, jest dla lekarza najważniejszą wskazówką[1]:
- zawroty układowe – wrażenie, że otoczenie wiruje albo że całe ciało się obraca; często z nudnościami. Zwykle mają źródło w uchu wewnętrznym, czyli w błędniku,
- uczucie zbliżającego się omdlenia – „robi się słabo”, ciemno przed oczami, nogi są jak z waty; najczęściej przy spadku ciśnienia,
- zaburzenia równowagi – chwiejność i niepewny chód, bez uczucia wirowania,
- niespecyficzne „kręcenie się w głowie” – oszołomienie, często przy stresie lub lęku.
Najczęstsze przyczyny
- Łagodne położeniowe zawroty głowy – krótkie, silne napady wirowania, trwające zwykle krócej niż minutę. Wywołuje je zmiana pozycji głowy: przewracanie się w łóżku, wstawanie, schylanie się czy spoglądanie w górę. To najczęstsza przyczyna zawrotów układowych. Powstają, gdy drobne kryształki w błędniku przemieszczą się w niewłaściwe miejsce[3].
- Zapalenie nerwu przedsionkowego – nagłe, silne wirowanie z nudnościami i wymiotami, trwające od kilku godzin do kilku dni; często po infekcji wirusowej[2].
- Choroba Ménière’a – napady wirowania trwające od kilkudziesięciu minut do kilkunastu godzin, z szumem w uchu, uczuciem pełności ucha i pogorszeniem słuchu.
- Spadek ciśnienia przy wstawaniu – częsty u osób starszych, odwodnionych i przyjmujących leki na nadciśnienie lub na prostatę.
- Odwodnienie, niedokrwistość, niski poziom cukru – np. po pominiętym posiłku u osób leczących się na cukrzycę.
- Zaburzenia rytmu serca – zawrotom może wtedy towarzyszyć kołatanie serca.
- Stres, lęk i napady paniki.
- Działanie leków – m.in. na nadciśnienie, uspokajających, nasennych i przeciwpadaczkowych.
Kiedy zawroty głowy są groźne
Natychmiast dzwoń pod 112 lub jedź na SOR, jeśli:
- zawroty pojawiły się nagle i towarzyszą im zaburzenia mowy, opadnięcie kącika ust, osłabienie lub drętwienie połowy ciała,
- podwójne widzenie lub nagła utrata widzenia,
- nagła niemożność utrzymania się na nogach lub chodzenia,
- nagły, bardzo silny ból głowy,
- utrata przytomności, ból w klatce piersiowej lub silne kołatanie serca.
Udar w tylnej części mózgu, np. w móżdżku, może dawać głównie zawroty głowy i zaburzenia równowagi. Dlatego nagłych, silnych zawrotów z takimi objawami nie należy przeczekiwać.
Kiedy umówić wizytę u lekarza
Zgłoś się do lekarza rodzinnego, gdy[1]:
- zawroty głowy nawracają lub się utrzymują,
- towarzyszy im szum w uszach, pogorszenie słuchu lub uczucie pełności ucha,
- kręci Ci się w głowie przy wstawaniu, zwłaszcza po rozpoczęciu przyjmowania nowego leku,
- zdarzają Ci się upadki lub sytuacje, w których prawie dochodzi do upadku,
- zawroty utrudniają pracę, prowadzenie samochodu lub codzienne czynności.
Co może zrobić lekarz rodzinny
Lekarz zapyta, jak wyglądają zawroty, ile trwają, w jakich sytuacjach się pojawiają i jakie leki przyjmujesz. Zmierzy ciśnienie – również po wstaniu z pozycji leżącej – i przeprowadzi badanie neurologiczne.
Łagodne położeniowe zawroty głowy rozpoznaje się na podstawie prostego testu w gabinecie, polegającego na szybkiej zmianie pozycji głowy i ciała. Leczeniem z wyboru jest manewr repozycyjny – seria ruchów głowy, która przesuwa kryształki na właściwe miejsce i często przynosi szybką poprawę. Leki „na błędnik” nie są w tym przypadku zalecane jako podstawowe leczenie[3].
W ramach NFZ lekarz rodzinny może zlecić m.in.[4]:
- EKG – w kierunku zaburzeń rytmu serca,
- morfologię krwi – w kierunku niedokrwistości,
- glukozę oraz sód i potas,
- w części przychodni także Holter EKG lub Holter ciśnieniowy.
W razie potrzeby skieruje do laryngologa, neurologa lub kardiologa.
Jak sobie radzić z zawrotami głowy
- W czasie napadu usiądź lub połóż się i nie ruszaj głową, aż zawroty miną.
- Wstawaj powoli: najpierw usiądź na brzegu łóżka, odczekaj chwilę, dopiero potem wstań.
- Pij odpowiednią ilość płynów, zwłaszcza w upały i w czasie infekcji.
- Zabezpiecz mieszkanie przed upadkami: zapewnij dobre oświetlenie w nocy i usuń luźne dywaniki.
- Nie prowadź samochodu i nie pracuj na wysokości, dopóki zawroty się powtarzają.