W skrócie
- Jeden wysoki wynik nie oznacza nadciśnienia. Ciśnienie zmienia się w ciągu dnia i rośnie m.in. przy stresie i wysiłku.
- O nadciśnieniu mówimy, gdy średnie wartości wynoszą 140/90 mmHg lub więcej w gabinecie albo 135/85 mmHg lub więcej w pomiarach domowych.
- Nadciśnienie zwykle nie daje objawów, dlatego warto regularnie mierzyć ciśnienie – także przy dobrym samopoczuciu.
- Bardzo wysokie ciśnienie z bólem w klatce piersiowej, dusznością, zaburzeniami widzenia lub mowy wymaga natychmiastowej pomocy.
Jakie ciśnienie jest prawidłowe
Ciśnienie tętnicze podaje się jako dwie liczby, np. 125/80 mmHg. Pierwsza to ciśnienie skurczowe, druga – rozkurczowe.
Według aktualnych europejskich wytycznych[1][2]:
- nadciśnienie rozpoznaje się, gdy ciśnienie mierzone w gabinecie wynosi 140/90 mmHg lub więcej w powtarzanych pomiarach, wykonanych podczas co najmniej dwóch wizyt,
- w pomiarach domowych granicą jest 135/85 mmHg – liczy się średnia z kilku dni pomiarów,
- wartości od 120/70 do 139/89 mmHg w gabinecie wytyczne ESC z 2024 roku określają jako ciśnienie podwyższone. To sygnał, by zadbać o styl życia i częściej kontrolować ciśnienie.
Większość osób z nadciśnieniem nie ma żadnych objawów. Według WHO na świecie choruje na nie około 1,4 mld dorosłych w wieku 30–79 lat, a około 44% z nich nie wie o swojej chorobie[3].
Jak prawidłowo mierzyć ciśnienie w domu
Aby sprawdzić, czy masz nadciśnienie, mierz ciśnienie rano – przed przyjęciem leków i śniadaniem – oraz wieczorem przez 7 kolejnych dni. Wyniki pokaż lekarzowi[1][2]. Za pierwszym razem zmierz ciśnienie na obu rękach, a kolejne pomiary wykonuj na tej, na której wynik był wyższy.
Ciśnieniomierze nadgarstkowe są mniej dokładne – lepiej wybrać naramienny.
Kiedy wysokie ciśnienie jest groźne
Natychmiast dzwoń pod 112 lub jedź na SOR, jeśli:
- ciśnienie wynosi 180/110 mmHg lub więcej i towarzyszy mu ból w klatce piersiowej lub duszność,
- pojawiły się zaburzenia widzenia lub mowy, osłabienie albo drętwienie połowy ciała,
- występuje nagły, bardzo silny ból głowy, splątanie lub drgawki.
Jeśli ciśnienie wynosi 180/110 mmHg lub więcej, ale nie ma żadnych objawów, odpocznij kilkanaście minut i zmierz je ponownie. Gdy wynik nadal jest tak wysoki, skontaktuj się z lekarzem jeszcze tego samego dnia. W nocy i w dni wolne możesz skorzystać z nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej.
Kiedy umówić wizytę u lekarza
Umów wizytę u lekarza rodzinnego, gdy:
- w pomiarach domowych średnie ciśnienie wynosi 135/85 mmHg lub więcej,
- pojedyncze wyniki często przekraczają 140/90 mmHg,
- leczysz się na nadciśnienie, a ciśnienie mimo leków jest wysokie albo zbyt niskie, z zawrotami głowy i osłabieniem,
- chorujesz na cukrzycę, chorobę nerek lub serca, a wyniki odbiegają od wartości zaleconych przez lekarza,
- masz ponad 40 lat, a ciśnienie nie było mierzone od ponad roku.
Co może zrobić lekarz rodzinny
Rozpoznaniem i leczeniem nadciśnienia zajmuje się przede wszystkim lekarz rodzinny. Potwierdzi rozpoznanie na podstawie pomiarów w gabinecie i w domu, a w razie wątpliwości – całodobowego pomiaru ciśnienia. W ramach NFZ może zlecić m.in.[4]:
- EKG,
- lipidogram (cholesterol całkowity, LDL, HDL i trójglicerydy) oraz glukozę lub HbA1c,
- kreatyninę, sód i potas oraz kwas moczowy,
- badanie ogólne moczu, a w części przychodni także oznaczenie albumin w moczu,
- w części przychodni całodobowy pomiar ciśnienia (Holter) i echo serca.
Te badania pozwalają ocenić ryzyko zawału i udaru oraz sprawdzić, czy nadciśnienie nie uszkodziło już narządów, np. nerek czy serca. Jeśli potrzebne są leki, lekarz je dobierze i wystawi e-receptę – wiele leków na nadciśnienie jest refundowanych.
Jak obniżyć ciśnienie bez leków
Zmiana stylu życia obniża ciśnienie i zmniejsza ryzyko zawału oraz udaru – zarówno u osób z ciśnieniem podwyższonym, jak i u leczonych lekami[1]:
- ogranicz sól do około 5 g dziennie, czyli mniej więcej płaskiej łyżeczki; uważaj na sól ukrytą w pieczywie, wędlinach i daniach gotowych,
- jedz więcej warzyw, owoców i produktów pełnoziarnistych,
- ruszaj się – co najmniej 150 minut umiarkowanego wysiłku tygodniowo, np. szybkiego marszu,
- przy nadwadze zmniejsz masę ciała,
- ogranicz alkohol i rzuć palenie.