W skrócie
- Paracetamol łagodzi ból i obniża gorączkę. Praktycznie nie działa przeciwzapalnie, a żołądek podrażnia rzadko.
- Dorosły może przyjąć jednorazowo 500–1000 mg, nie częściej niż co 4 godziny i nie więcej niż 4 g na dobę[1][2].
- Paracetamol zawiera wiele leków złożonych, np. proszków na przeziębienie. Limit 4 g dotyczy łącznie wszystkich przyjętych leków.
- Przedawkowanie uszkadza wątrobę, a w pierwszej dobie objawy bywają łagodne albo nie ma ich wcale. Po przyjęciu zbyt dużej dawki jedź na SOR, nawet jeśli samopoczucie jest dobre[1].
Jak działa paracetamol
Paracetamol zmniejsza odczuwanie bólu i obniża gorączkę, działając głównie w ośrodkowym układzie nerwowym. W odróżnieniu od leków z grupy NLPZ, takich jak ibuprofen, praktycznie nie zmniejsza stanu zapalnego. Za to ma mniej przeciwwskazań, a działania niepożądane w zalecanych dawkach zdarzają się rzadko[1].
Stosuje się go przy łagodnym i umiarkowanym bólu – np. bólu głowy, zęba czy bólu miesiączkowym – oraz przy gorączce[1]. Przy przeziębieniu, grypie czy bólu gardła łagodzi objawy, ale nie leczy samej infekcji.
Jak dawkować paracetamol
Dorośli
- jednorazowo 500–1000 mg, czyli 1 lub 2 tabletki po 500 mg,
- nie częściej niż co 4 godziny,
- nie więcej niż 4 dawki na dobę – czyli najwyżej 4 g (8 tabletek po 500 mg) w ciągu 24 godzin[1][2].
Tabletki 1000 mg przyjmuje się po jednej, najwyżej 4 na dobę[2]. Bez konsultacji z lekarzem nie stosuj paracetamolu regularnie dłużej niż 3 dni[1][2].
Kiedy potrzebna jest mniejsza dawka
Bezpieczną dawkę ustal z lekarzem lub farmaceutą, gdy[1][2]:
- masa ciała jest mniejsza niż 50 kg,
- chorujesz na wątrobę (także gdy masz zespół Gilberta) lub na nerki,
- regularnie pijesz dużo alkoholu,
- występuje przewlekłe niedożywienie lub odwodnienie,
- przyjmujesz na stałe leki, które przyspieszają pracę enzymów wątroby – np. karbamazepinę, fenytoinę, fenobarbital, ryfampicynę – albo preparaty z dziurawcem.
Dzieci
Dla dzieci są osobne preparaty – syropy, zawiesiny i czopki. Dawka zależy od rodzaju preparatu, wieku, a czasem masy ciała dziecka, dlatego zawsze sprawdzaj ją w ulotce. Między dawkami zachowaj co najmniej 4 godziny, a bez konsultacji z lekarzem nie podawaj paracetamolu dłużej niż 3 dni[5]. Niemowlętom w pierwszych miesiącach życia podawaj go tylko po rozmowie z lekarzem.
Uważaj na paracetamol w lekach złożonych
Paracetamol jest składnikiem wielu leków bez recepty: proszków i saszetek na przeziębienie i grypę, tabletek przeciwbólowych z kofeiną czy tabletek łączonych z ibuprofenem. Przyjęcie dwóch takich preparatów naraz to prosta droga do przekroczenia dawki dobowej[1][2].
Przedawkowanie paracetamolu
W nadmiarze paracetamol uszkadza wątrobę. U dorosłych może do tego dojść po przyjęciu co najmniej 10 g, a gdy występują czynniki ryzyka – np. regularne picie alkoholu, niedożywienie albo stałe przyjmowanie niektórych leków przeciwpadaczkowych – już po 5 g[1]. To zaledwie 10 tabletek po 500 mg.
Przedawkowanie jest podstępne. W pierwszej dobie objawy bywają łagodne – nudności, wymioty, bladość, ból brzucha – albo nie ma ich wcale. Uszkodzenie wątroby ujawnia się zwykle dopiero po 12–48 godzinach[1][3]. Odtrutka, czyli N-acetylocysteina, chroni wątrobę najskuteczniej, gdy zostanie podana w ciągu 8 godzin od przyjęcia leku[1]. Dlatego z pomocą nie wolno czekać na objawy.
Natychmiast dzwoń pod 112 lub jedź na SOR, jeśli:
- przyjęto więcej paracetamolu, niż pozwala ulotka – nawet jeśli nie ma żadnych objawów,
- dziecko mogło połknąć tabletki lub syrop z paracetamolem, a nie wiadomo, ile,
- po przyjęciu leku pojawił się obrzęk twarzy, ust, języka lub gardła, duszność albo nagła, rozległa wysypka.
Kiedy umówić wizytę u lekarza
Skontaktuj się z lekarzem, gdy:
- ból lub gorączka nie ustępują po 3 dniach przyjmowania leku[1],
- ból głowy staje się uporczywy albo potrzebujesz leków przeciwbólowych przez wiele dni w miesiącu – zbyt częste ich stosowanie samo może podtrzymywać ból głowy[1],
- pojawiło się zażółcenie skóry lub białek oczu, łatwe powstawanie siniaków albo krwawienia z nosa[2].
Paracetamol w ciąży i podczas karmienia piersią
Paracetamol zwykle jest lekiem pierwszego wyboru na ból i gorączkę w ciąży[2]. Duża liczba danych wskazuje, że nie powoduje wad rozwojowych. Stosuj go wtedy, gdy jest potrzebny, w najmniejszej skutecznej dawce, przez możliwie najkrótszy czas i jak najrzadziej[1].
W 2025 roku w USA pojawiły się twierdzenia łączące paracetamol przyjmowany w ciąży z autyzmem u dzieci. Europejska Agencja Leków uznała wtedy, że nie ma nowych dowodów, które wymagałyby zmiany zaleceń w Unii Europejskiej, a paracetamol pozostaje ważną opcją leczenia bólu i gorączki u kobiet w ciąży[4].
Podczas karmienia piersią paracetamol przenika do mleka tylko w małych ilościach i nie zgłaszano jego szkodliwego wpływu na niemowlęta. Kobiety karmiące mogą go stosować[1][2].
Z jakimi lekami uważać
Zapytaj lekarza lub farmaceutę, zanim przyjmiesz paracetamol, jeśli stosujesz[1][2]:
- leki przeciwzakrzepowe z grupy kumaryn, np. warfarynę lub acenokumarol – regularne, długotrwałe przyjmowanie paracetamolu może nasilać ich działanie i zwiększać ryzyko krwawienia; pojedyncze dawki nie mają znaczącego wpływu,
- flukloksacylinę (antybiotyk) – połączenie wymaga ostrożności, zwłaszcza u osób z ciężką chorobą nerek, zakażeniem uogólnionym lub niedożywieniem,
- leki przeciwpadaczkowe (np. karbamazepinę, fenytoinę), ryfampicynę lub preparaty z dziurawcem – zwiększają ryzyko uszkodzenia wątroby przy większych dawkach paracetamolu.
Paracetamol można łączyć z ibuprofenem – zasady opisujemy w artykule Paracetamol i ibuprofen razem.
Jak bezpiecznie stosować paracetamol
- Przed przyjęciem każdego leku bez recepty sprawdź, czy nie zawiera paracetamolu.
- Zapisuj godziny i dawki, zwłaszcza gdy podajesz lek dziecku albo przyjmujesz kilka leków.
- Nie przekraczaj dawki z ulotki – większa dawka zwiększa ryzyko uszkodzenia wątroby.
- Leki dla dzieci odmierzaj miarką lub strzykawką dołączoną do opakowania, a nie łyżeczką kuchenną.
- Przechowuj leki tak, żeby dzieci nie miały do nich dostępu.