W skrócie
- Zgaga to pieczenie za mostkiem, które pojawia się, gdy kwaśna treść żołądka cofa się do przełyku. Niestrawność to ból lub dyskomfort w nadbrzuszu, uczucie pełności i szybkie nasycenie.
- Objawom często sprzyjają obfite i późne posiłki, alkohol, palenie tytoniu, nadwaga i niektóre leki.
- Lekarz rodzinny może zlecić m.in. test na bakterię Helicobacter pylori i skierować na gastroskopię.
- Ból w klatce piersiowej, wymioty z krwią lub czarne stolce wymagają natychmiastowej pomocy.
Skąd się biorą zgaga i niestrawność
Zgaga pojawia się, gdy kwaśna treść żołądka cofa się do przełyku – mówimy wtedy o refluksie. Jeśli objawy są częste i uciążliwe, lekarz może rozpoznać chorobę refluksową przełyku[2].
Niestrawność, czyli dyspepsja, może mieć różne przyczyny: od zbyt obfitych posiłków, przez zakażenie bakterią Helicobacter pylori, po chorobę wrzodową żołądka lub dwunastnicy. U wielu osób badania nie wykazują żadnej choroby – mówimy wtedy o niestrawności czynnościowej[1].
Objawom sprzyjają[4]:
- obfite, tłuste lub ostre posiłki i jedzenie tuż przed snem,
- alkohol, kawa i czekolada – u części osób,
- palenie tytoniu,
- nadwaga i otyłość,
- ciąża,
- stres,
- niektóre leki, zwłaszcza przeciwzapalne, np. ibuprofen czy kwas acetylosalicylowy.
Jak sobie radzić
Często wystarczą zmiany nawyków[2][4]:
- jedz mniejsze porcje, a ostatni posiłek zjadaj 2–3 godziny przed snem,
- jeśli zgaga dokucza w nocy, unieś wezgłowie łóżka o 10–20 cm,
- przy nadwadze nawet niewielka utrata masy ciała może zmniejszyć objawy,
- rzuć palenie i ogranicz alkohol,
- zwróć uwagę, po jakich produktach objawy się nasilają, i ogranicz je,
- unikaj ubrań uciskających brzuch.
Doraźnie można sięgnąć po leki bez recepty: leki zobojętniające kwas żołądkowy, preparaty z alginianami lub leki zmniejszające wydzielanie kwasu, np. omeprazol czy pantoprazol w małych dawkach. Stosuj je zgodnie z ulotką – zwykle nie dłużej niż 2 tygodnie bez konsultacji z lekarzem.
Kiedy zgaga może być groźna
Natychmiast dzwoń pod 112 lub jedź na SOR, jeśli:
- ból lub ucisk w klatce piersiowej, zwłaszcza z dusznością, potami, nudnościami albo bólem promieniującym do ramienia, szyi czy żuchwy – tak może objawiać się zawał serca,
- wymioty z krwią lub treścią przypominającą fusy od kawy,
- czarne, smoliste stolce,
- nagły, bardzo silny ból brzucha.
Kiedy umówić wizytę u lekarza
Skontaktuj się z lekarzem rodzinnym – w niektórych przypadkach pilnie – gdy[1]:
- masz trudności z połykaniem lub czujesz, że jedzenie „staje” w przełyku,
- bez wyraźnej przyczyny spada masa ciała,
- często wymiotujesz,
- objawy niestrawności pojawiły się po raz pierwszy po 55. roku życia,
- zgaga dokucza częściej niż 2 razy w tygodniu albo budzi w nocy,
- objawy nie ustępują po 2 tygodniach stosowania leków bez recepty,
- regularnie przyjmujesz leki przeciwzapalne.
Co może zrobić lekarz rodzinny
Lekarz zapyta o objawy, dietę, przyjmowane leki i choroby w rodzinie, a następnie zbada brzuch. W ramach NFZ może m.in.[5]:
- zlecić test na obecność Helicobacter pylori w kale – w części przychodni,
- zlecić morfologię krwi – w kierunku niedokrwistości, która może świadczyć o krwawieniu z przewodu pokarmowego,
- zlecić USG jamy brzusznej,
- wystawić skierowanie na gastroskopię – badanie wykonasz w dowolnej placówce, która ma umowę z NFZ.
Zakażenie Helicobacter pylori jest częstą przyczyną niestrawności i choroby wrzodowej. Jego wyleczenie zmniejsza ryzyko wrzodów i raka żołądka[3].