W skrócie
- Kaszel w przebiegu przeziębienia lub grypy zwykle mija w ciągu 3–4 tygodni i nie wymaga antybiotyku.
- Kaszel trwający dłużej niż 8 tygodni to kaszel przewlekły. U dorosłych najczęściej wiąże się z paleniem tytoniu, astmą, refluksem lub spływaniem wydzieliny z nosa.
- Lekarz rodzinny może w ramach NFZ zlecić m.in. zdjęcie RTG klatki piersiowej i badania krwi.
- Duszność, ból w klatce piersiowej lub odkrztuszanie krwi wymagają pilnej pomocy.
Ile może trwać kaszel
Kaszel to odruch obronny – pomaga usunąć z dróg oddechowych wydzielinę, pył czy drobnoustroje. Lekarze dzielą go według czasu trwania[1]:
- ostry – trwa krócej niż 3 tygodnie; najczęściej towarzyszy przeziębieniu, grypie lub ostremu zapaleniu oskrzeli,
- podostry – od 3 do 8 tygodni; często to kaszel poinfekcyjny, który utrzymuje się, choć sama infekcja już minęła,
- przewlekły – trwa dłużej niż 8 tygodni i zawsze wymaga wyjaśnienia przyczyny.
Kaszel związany z infekcją wirusową zwykle sam ustępuje w ciągu 3–4 tygodni. Antybiotyki w takiej sytuacji nie przyspieszają wyzdrowienia[2].
Najczęstsze przyczyny przedłużającego się kaszlu
U dorosłych za kaszel trwający tygodniami najczęściej odpowiadają[1]:
- palenie tytoniu – także e-papierosów, a nawet bierne palenie,
- astma – kaszel bywa jej jedynym objawem; często nasila się w nocy, po wysiłku lub na zimnym powietrzu,
- refluks żołądkowo-przełykowy – treść żołądka podrażnia drogi oddechowe; nie zawsze towarzyszy mu zgaga,
- spływanie wydzieliny z nosa i zatok po tylnej ścianie gardła, np. przy alergicznym nieżycie nosa,
- niektóre leki, zwłaszcza stosowane w nadciśnieniu inhibitory ACE (np. ramipryl, perindopryl, enalapryl),
- przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) – głównie u osób, które palą od lat.
Rzadziej przyczyną są poważne choroby: zapalenie płuc, gruźlica, niewydolność serca czy rak płuca. Dlatego kaszel, który nie mija, warto skonsultować z lekarzem – szczególnie u osób palących.
Kiedy kaszel może być groźny
Natychmiast dzwoń pod 112 lub jedź na SOR, jeśli:
- duszność w spoczynku, szybki i płytki oddech albo sinienie ust,
- odkrztuszanie większej ilości krwi,
- ból w klatce piersiowej,
- wysoka gorączka z dusznością, splątaniem lub znacznym osłabieniem,
- napad kaszlu po zakrztuszeniu się, zwłaszcza u dziecka, gdy nie może ono swobodnie oddychać.
Kiedy umówić wizytę u lekarza
Do lekarza rodzinnego warto zgłosić się, gdy[2][3]:
- kaszel trwa dłużej niż 3 tygodnie albo nie słabnie,
- w plwocinie pojawiają się nawet niewielkie ilości krwi,
- gorączka utrzymuje się dłużej niż 3 dni lub wraca,
- pojawia się świszczący oddech albo duszność przy wysiłku,
- bez wyraźnego powodu spada masa ciała, pojawiają się nocne poty albo stałe osłabienie,
- palisz papierosy, a kaszel zmienił charakter,
- chrypka trwa dłużej niż 3 tygodnie.
Jak lekarz szuka przyczyny kaszlu
Lekarz zapyta, jak długo trwa kaszel, czy jest suchy czy mokry, kiedy się nasila, czy palisz i jakie leki przyjmujesz. Osłucha płuca i obejrzy gardło.
W ramach NFZ lekarz rodzinny może zlecić m.in.[4]:
- zdjęcie RTG klatki piersiowej,
- morfologię krwi i CRP – pomagają ocenić, czy w organizmie toczy się stan zapalny,
- spirometrię – badanie oddechowe w kierunku astmy i POChP; dostępne w części przychodni, w ramach tzw. opieki koordynowanej.
W razie potrzeby lekarz skieruje do pulmonologa, alergologa lub laryngologa.
Jak sobie radzić z kaszlem
Przy kaszlu związanym z infekcją pomaga[2]:
- picie dużej ilości płynów,
- miód – może łagodzić kaszel u dorosłych i dzieci powyżej 1. roku życia,
- nawilżanie powietrza w mieszkaniu i unikanie dymu tytoniowego,
- odpoczynek.
Leki na kaszel bez recepty mają ograniczoną skuteczność. Jeśli po nie sięgasz, czytaj ulotkę i nie łącz leków hamujących kaszel z lekami wykrztuśnymi – ich działanie się wyklucza.
Najskuteczniejszym sposobem na przewlekły kaszel palacza jest rzucenie palenia. Lekarz rodzinny może w tym pomóc, m.in. dobierając leczenie wspierające.