W skrócie
- Około 90% przypadków to nieswoisty ból krzyża – bez jednej, uchwytnej przyczyny. Zwykle ustępuje w ciągu kilku tygodni.
- Najlepiej pozostać aktywnym – leżenie w łóżku nie przyspiesza powrotu do zdrowia.
- Zdjęcie RTG czy rezonans zwykle nie są potrzebne. Lekarz zleca je tylko przy konkretnych wskazaniach.
- Zaburzenia oddawania moczu lub stolca, drętwienie krocza albo narastające osłabienie nóg wymagają pilnej pomocy.
Skąd się bierze ból krzyża
Odcinek lędźwiowy kręgosłupa dźwiga dużą część ciężaru ciała. Ból mogą wywoływać mięśnie, więzadła, stawy międzykręgowe czy krążki międzykręgowe, czyli dyski. W około 90% przypadków nie da się wskazać jednej konkretnej przyczyny – mówimy wtedy o nieswoistym bólu krzyża[1].
Sprzyjają mu m.in. mała aktywność fizyczna, długie siedzenie, dźwiganie ciężarów, nadwaga, palenie tytoniu i stres.
Rzadziej ból pleców jest objawem innej choroby, np. złamania osteoporotycznego, zapalnej choroby kręgosłupa, kamicy nerkowej czy – bardzo rzadko – nowotworu.
Rodzaje bólu krzyża
Nieswoisty ból krzyża
- Gdzie boli
- dolna część pleców, czasem pośladki
- Jak boli
- tępy, z napięciem mięśni; nasila się przy niektórych ruchach
- Jak długo
- zwykle od kilku dni do kilku tygodni
- Inne objawy
- bez drętwienia nóg i innych objawów neurologicznych
Najczęstszy rodzaj. Choć potrafi być bardzo dokuczliwy, zwykle nie oznacza uszkodzenia kręgosłupa.
Rwa kulszowa
- Gdzie boli
- od pośladka przez tył lub bok nogi, często poniżej kolana
- Jak boli
- ostry, piekący, „jak prąd”; w nodze często silniejszy niż w plecach
- Jak długo
- najczęściej kilka tygodni
- Inne objawy
- drętwienie, mrowienie, czasem osłabienie stopy
Wynika z ucisku lub podrażnienia korzenia nerwowego, najczęściej przez przepuklinę krążka międzykręgowego.
Ból zapalny
- Gdzie boli
- dolna część pleców i pośladki
- Jak boli
- tępy, ze sztywnością
- Jak długo
- ponad 3 miesiące; zaczyna się zwykle przed 45. rokiem życia
- Inne objawy
- poranna sztywność dłuższa niż 30 minut, poprawa po ruchu, budzenie się w drugiej połowie nocy
Może wskazywać na zapalną chorobę kręgosłupa, np. zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa. Wymaga diagnostyki u lekarza.
Jak sobie radzić z bólem krzyża
Najważniejsza zasada brzmi: pozostań w ruchu, na ile pozwala ból. Stopniowo wracaj do codziennych czynności, także do pracy. Wielodniowe leżenie w łóżku nie pomaga, a może wydłużyć dolegliwości[2][4].
- Ruch i ćwiczenia – spacery, delikatne rozciąganie, później ćwiczenia wzmacniające. Przy bólu przewlekłym ćwiczenia są podstawą leczenia.
- Ciepło – ciepły okład lub termofor może zmniejszyć ból w pierwszych tygodniach[3].
- Leki przeciwzapalne (np. ibuprofen, naproksen) mogą pomóc doraźnie. Stosuj najmniejszą skuteczną dawkę przez możliwie krótki czas. Sam paracetamol w bólu krzyża działa słabo[2].
- Wygodna pozycja do snu – np. na boku z poduszką między kolanami.
Kiedy ból krzyża może być groźny
Natychmiast dzwoń pod 112 lub jedź na SOR, jeśli:
- zaburzenia oddawania moczu lub stolca – zatrzymanie albo nietrzymanie,
- drętwienie lub zaburzenia czucia w okolicy krocza, pośladków i wewnętrznej strony ud,
- szybko narastające osłabienie jednej lub obu nóg,
- ból pleców po upadku lub urazie, zwłaszcza u osoby starszej albo chorującej na osteoporozę,
- nagły, rozdzierający ból pleców lub brzucha, zwłaszcza z zasłabnięciem.
Pierwsze trzy objawy mogą świadczyć o ucisku na nerwy w kanale kręgowym, czyli o zespole ogona końskiego. Ten stan wymaga pilnego leczenia w szpitalu[4].
Kiedy umówić wizytę u lekarza
Skontaktuj się z lekarzem rodzinnym, gdy[4]:
- ból nie zaczyna słabnąć po kilku tygodniach domowego leczenia albo utrudnia codzienne czynności,
- ból promieniuje do nogi poniżej kolana, z drętwieniem lub mrowieniem,
- ból jest stały, nie zmienia się przy zmianie pozycji i nasila się w nocy,
- towarzyszy mu gorączka, chudnięcie bez wyraźnej przyczyny albo ogólne złe samopoczucie,
- obecnie lub w przeszłości leczysz się z powodu nowotworu,
- ból ma charakter zapalny, opisany wyżej.
Co może zrobić lekarz rodzinny
Lekarz zapyta o okoliczności pojawienia się bólu, jego charakter i inne objawy, a następnie zbada kręgosłup, siłę mięśni, czucie i odruchy w nogach. Na tej podstawie oceni, czy to typowy, nieswoisty ból krzyża, czy potrzebna jest dalsza diagnostyka.
Przy typowym bólu krzyża badania obrazowe zwykle nie są potrzebne. Ich wynik rzadko zmienia leczenie, a zmiany zwyrodnieniowe na zdjęciach często występują też u osób, których nic nie boli[2]. Gdy jest to uzasadnione, lekarz rodzinny może w ramach NFZ: